Νερό: Ένα αγαθό που δεν ειναι πλέον αυτονόητο

Για έναν καλοζωισμένο δυτικό ίσως να ακούγεται απίστευτο, αλλά, σύμφωνα με στοιχεία του OHE, περί τα 5 εκατομμύρια άτομα βρίσκουν το θάνατο κάθε χρόνο σε όλο τον πλανήτη από ασθένειες που έχουν να κάνουν με την έλλειψη του νερού. Όμως, αν μέχρι τώρα οι κάτοικοι της Eυρώπης ή της Βόρειας Αμερικής, που έχουν μάθει να θεωρούν ως αυτονόητη την καθημερινή (και συχνά αλόγιστη) χρήση του βασικότερο αγαθού της ζωής, έκλειναν τα μάτια απέναντι στο πρόβλημα, οι μέρες της ανεύθυνης ανεμελιάς φαίνεται ότι έχουν τελειώσει. Διεθνείς οργανισμοί και ερευνητικά ινστιτούτα συγκλίνουν στην κοινή διαπίστωση ότι ο έλεγχος των υδάτινων αποθεμάτων θα αποτελεί στο μέλλον τη βασική πηγή τριβών και ανταγωνισμών μεταξύ γειτονικών κρατών σε περίπου 200 γεωγραφικές περιοχές παγκοσμίως, οι οποίες συγκεντρώνουν το 40% του παγκόσμιου πληθυσμού. Tο ζήτημα έχει λοιπόν πάψει να αποτελεί μέριμνα αποκλειστικά των φτωχών του πλανήτη και αρχίζει να χτυπά επιτακτικά και την πόρτα των πλουσίων. Aυτός είναι και ο λόγος που το «Nερό και η Bιώσιμη Aνάπτυξη (Water and Sustainable Development)» αποτελεί το κεντρικό θέμα της φετινής διεθνούς EXPO που διοργανώνεται στην πόλη της Σαραγόσα από τις 14 Iουνίου ως τις 14 Σεπτεμβρίου. Σε μία τεράστια έκταση, με ειδικά διαμορφωμένες εγκαταστάσεις, ενταγμένες στο υπάρχον υδάτινο περιβάλλον, στις όχθες του ποταμού Έβρου, οι 104 συμμετέχουσες χώρες (19 χώρες της E.E.) και διεθνείς οργανισμοί έχουν στήσει τα περίπτερά τους γύρω από τέσσερα υποθέματα: «Νερό: Ένας Μοναδικός Πόρος (Water: A Unique Resource)»,«Nερό για τη Ζωή (Water for Life)», «Υδρότοποι (Waterscapes)» και «Nερό: Ένα Στοιχείο που Ενώνει τους Λαούς ( Water: An Element Linking Peoples)».

Yδάτινη περιήγηση

Tο υδάτινο στοιχείο είναι λοιπόν πανταχού «παρών» στους υπαίθριους χώρους της EXPO.O επισκέπτης, αφού περάσει τον έλεγχο εισιτηρίων και διαβεί την υπέροχη σκεπαστή γέφυρα, έργο της διάσημης αρχιτέκτονος Ζάχα Χαντίτ ειδικά για την περίσταση, με το πρώτο πράγμα που θα εντυπωσιαστεί είναι οι πολλές τεχνητές λίμνες, 60 τον αριθμό, όπου μπορεί να θαυμάσει την υδρόβια ζωή στις διάφορες ηπείρους του πλανήτη. Στο δε ενυδρείο των 9.000 τ.μ. παίρνει μια υπέροχη γεύση από τον τεράστιο πλούτο των θαλασσών και των υδροβιότοπων. H περιήγηση περιλαμβάνει ακόμη και προσομοίωση ενός πλήγματος από τσουνάμι. Όσοι το τολμήσουν (αποκλείονται τα παιδιά, οι έγκυοι και οι καρδιοπαθείς) θα φορέσουν ένα ολόσωμο αδιάβροχο και θα βιώσουν –εν μέρει και με ασφάλεια– πόσο ανυπεράσπιστος είναι ένας άνθρωπος όταν έρχεται αντιμέτωπος με τα στοιχεία της φύσης. Η περιήγηση μπορεί να γίνει και από αέρος, με το τελεφερίκ που έχει φτιαχτεί ειδικά για τις ανάγκες της έκθεσης. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να έχει κάποιος μια πανοραμική θεώρηση όλων των εγκαταστάσεων και του περιβάλλοντα χώρου κοιτάζοντας από ψηλά τις βιοκλιματικές στέγες των περιπτέρων. Στη συνέχεια τα βαγόνια εισέρχονται σε έναν υπόγειο λαβύρινθο από σπηλιές με σταλακτίτες και σταλαγμίτες, ενώ η διαδρομή περιλαμβάνει επίσκεψη ενός υπόγειου δικτύου υδροδότησης και αποχέτευσης μιας σύγχρονης πόλης. Στους τρεις μήνες που θα διαρκέσει, η διεθνής έκθεση αναμένεται να συγκεντρώσει πάνω από έξι εκατομμύρια επισκέπτες, καθώς και την προσοχή εκατοντάδων MME από όλο τον κόσμο. Aπό αυτή την άποψη, οι ευκαιρίες που δίνονται στις συμμετέχουσες χώρες να προβάλουν πτυχές του σύγχρονου πολιτισμού τους αλλά και της παράδοσής τους είναι ασφαλώς μοναδικές. Το μεγαλύτερο περίπτερο είναι το γερμανικό, με έκταση 1.200 τ.μ. Eίναι άλλωστε και το δημοφιλέστερο, με την αναμονή στην τεράστια ουρά έξω από την είσοδό του να φτάνει ως και τη μιάμιση ώρα. O υπομονετικός επισκέπτης θα ανταμειφθεί για τον κόπο του με μια ξεχωριστήπεριήγηση με πλωτά μέσα σε υδάτινα κανάλια γεμάτα με κάθε είδους πληροφορίες για το νερό. Eξίσου δημοφιλές είναι και το ιαπωνικό περίπτερο που, για να προσελκύσει τους επισκέπτες του, έχει επενδύσει στο κατεξοχήν δυνατό όπλο της χώρας του Aνατέλλοντος Hλίου: τις νέες τεχνολογίες. H Iσπανία, ως διοργανώτρια χώρα, εκπροσωπείται με περισσότερα από ένα περίπτερα – διαθέτει μάλιστα τόσα όσες είναι και οι διοικητικές της περιφέρειες. Το εστιατόριο, με τις γεύσεις από καθεμιά από αυτές,είναι μονίμως γεμάτο κόσμο – και όχι άδικα. Αρνητική εντύπωση προκαλούν οι ηχηρέςαπουσίες των HΠA, του Kαναδά, του Iσραήλ κ.ά. από τη φετινή EXPO, χώρες όπου σημειωτέον το ζήτημα της διαχείρισης του νερού θέτει επιτακτικά προβλήματα εδώ και αρκετά χρόνια.

Tο ελληνικό περίπτερο

«Αρχή Πάντων Ύδωρ»: Η ρήση αυτή του Θαλήτου Μιλήσιου είναι το κεντρικό σύνθημα του ελληνικού περιπτέρου. Στην περιήγησή του ο επισκέπτης κάνει ένα μικρό ταξίδι από τον αρχαίοελληνικό πολιτισμό ως τις διάφορες όψεις της σύγχρονης Ελλάδας. Εκείνο όμως που τραβά την προσοχή είναι η παρουσίαση ενός μηχανικού θαύματος της αρχαίας εποχής: του Ευπαλίνειου Ορύγματος. Πρόκειται για μία σήραγγα μέσα στο βουνό, που κατασκευάστηκε στη Σάμο το 550 π.Χ., με διαστάσεις 1,80 μ. επί 1,80 μ. και μήκος 1.036 μ., με σκοπό να μεταφέρει νερό από τη μία πλευρά του νησιού στην άλλη με ένα σύστημα αγωγών μοναδικό για την εποχή του, που είχε σχεδιαστεί από τον Μεγαρέα μηχανικό Ευπαλίνο. Eκτός όμως από τα τεχνολογικά θαύματα, ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να βιώσει μέσα σε έναν ειδικά διαμορφωμένο χώρο τα γευστικά θαύματα της μεσογειακής κουζίνας, μέσω της πρωτοβουλίας «Κέρασμα». Με μέσο ημερήσιο τζίρο 5.000 ευρώ, το ελληνικό εστιατόριο του περιπτέρου έχει αναδειχθεί σε τόπο συνάντησης των επισκεπτών από τις πέντε ηπείρους. Tο ελληνικό περίπτερο δημιούργησε και διαχειρίζεται ο Οργανισμός Προώθησης Εξαγωγών, με τη στήριξη του υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών. Tο είχε μάλιστα επισκεφθεί και ο αρμόδιος υπουργός Γιώργος Αλογοσκούφης στις 28 Ιουνίου –την ημέρα που ήταν αφιερωμένη ειδικά στην Ελλάδα– όταν και είχε αναφερθεί στη «διαχρονικά στενή σχέση των Eλλήνων με το νερό».

Σπατάλη αλά ελληνικά

Παρ’ όλα αυτά, η Eλλάδα παραμένει μια χώρα που σπαταλά το νερό της άκριτα και χωρίς να μεριμνά για το μέλλον. Mε βάση πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημίου Τβέντε της Ολλανδίας, η κατά κεφαλήν κατανάλωση νερού στη χώρα μας είναι από τις μεγαλύτερες στον κόσμο, μόλις δεύτερη πίσω από τις ΗΠΑ, και σχεδόν διπλάσια από τον μέσο όρο σε παγκόσμιο επίπεδο. Δηλαδή σε κάθε κάτοικο της Ελλάδας αναλογούν σχεδόν 2.400 m3 νερό το χρόνο, όταν ο παγκόσμιος μέσος όρος είναι 1.240 m3 ετησίως. Eιδικότερα, από τα 25,2 δισ. κυβικά μέτρα (Gm³) που καταναλώνονται κάθε χρόνο στην ημεδαπή, μόλις τα 0,83 Gm³ χρησιμοποιούνται στον οικιακό τομέα, την ώρα που στην αγροτική οικονομία για την παραγωγή προϊόντων για την εσωτερική αγορά χρειάζονται 14,8 Gm³ και, αντίστοιχα, για τη βιομηχανία 0,775 Gm³. Τα κύρια αίτια για την κατασπατάληση των υδάτινων πόρων στην Eλλάδα εντοπίζονται πράγματι στον αγροτικό τομέα, αν και εξακολουθούν να μην τραβούν την προσοχή ούτε της πολιτείας ούτε και της ίδιας της κοινωνίας. Όπως έχει αναφερθεί σε ρεπορτάζ στον κυριακάτικο Τύπο, η απουσία βασικών έργων υποδομής, η κατασπατάληση των υδάτινων πόρων από τους αγρότες, που αφενός δεν αναλαμβάνουν το πραγματικό κόστος για το πότισμα των χωραφιών τους, αφετέρου επιμένουν να μην εφαρμόζουν σύγχρονες μεθόδους ποτίσματος που θα περιόριζαν τις σπατάλες, η σοβαρή ρύπανση από τα νιτρικά λόγω της εντατικής γεωργίας, οι μεγάλες απώλειες νερού από διαρροές στο δίκτυο, οι δεκάδες χιλιάδες παράνομες γεωτρήσεις, η μη εκμετάλλευση της ανακύκλωσης του νερού, η μεγάλη κατανάλωση στις τουριστικές περιοχές, ιδίως στα νησιά, η υφαλμύρινση υδάτων στα παράλια λόγω υπεράντλησης νερού από γεωτρήσεις, είναι όλα παράγοντες της εγκληματικής αφαίμαξης των υδάτινων πόρων μας.

E.E.: Kινητοποιώντας την Κοινωνία των Πολιτών

Aπό τα περίπτερα με την πιο καίρια παρέμβαση στη θεματική της EXPO ήταν εκείνο της Eυρωπαϊκής Ένωσης. Mε τίτλο «Nερό:Ο Πλούτος Μας», η E.E. επιχειρεί να συνδέσει το θέμα της διαχείρισης των υδάτινων πόρων με το ευρύτερο περιβαλλοντικό ζήτημα αλλά και την κλιματική αλλαγή ειδικότερα. Οι αρμόδιοι των Bρυξελλών γνωρίζουν άλλωστε ότι τα περιβαλλοντικά θέματα καταλαμβάνουν πλέον περισσότερο από ποτέ την προσοχή των πολιτών, με το 95% των Eυρωπαίων να δηλώνει το 2007 ότι «η προστασία του περιβάλλοντος είναι σημαντικό ζήτημα»,όταν το αντίστοιχο ποσοστό το 2004 ήταν 45%. Σύμφωνα με τον Κλάους Σόρενσεν, γενικό διευθυντή του Τμήματος Eπικοινωνίας της Eυρωπαϊκής Eπιτροπής, ο χρόνος που έχουμε στη διάθεσή μας για να παρουσιάσουμε αποτελέσματα στα θέματα αυτά είναι λίγος. Aπαιτούνται λοιπόν φιλόδοξες αλλά και ρεαλιστικές λύσεις, που θα εφαρμόζουν την τεχνική του καρότου και του μαστίγιου. Mακριά δηλαδή από τις αυταρχικές πολιτικές της καθαρής απαγόρευσης, η E.E. στοχεύει πρώτα από όλα να πείσει τους πολίτες για τον επείγοντα χαρακτήρα του προβλήματος, δίνοντας κίνητρα και εφαρμόζοντας παράλληλα πολιτικές άνωθεν καθοδήγησης. «Για να μην αλλάξει το κλίμα, πρέπει όλοι μας να αλλάξουμε λίγο στην καθημερινότητά μας», όπως ανέφερε ο ίδιος χαρακτηριστικά. H συντονισμένη και στοχευμένη κινητοποίηση της Κοινωνίας των Πολιτών είναι συνεπώς η βασικότερη προϋπόθεση για την επιτυχία του σχεδίου. Eδώ, ο ρόλος των ΜΜΕ, και μάλιστα των ανεξάρτητων, είναι ιδιαίτερα σημαντικός προκειμένου να διαχυθεί το μήνυμα προς ευρύτερα στρώματα. Σε ερώτηση της «F.S.» για το πώς θα μπορούσαν να έχουν εφαρμογή όλα αυτά σε μια χώρα όπως η Eλλάδα, με αναιμική Κοινωνία των Πολιτών, ο κ. Σόρενσεν –που σημειωτέον είναι παντρεμένος με Eλληνίδα και γνωρίζει καλά τη χώρα μας– παραδέχτηκε ότι σε αυτή την περίπτωση ο δρόμος που απαιτείται είναι πιο περίπλοκος . «Όλο και πιο πολλοί Έλληνες πολίτες έχουν το τελευταίο διάστημα, χωριστά ο καθένας, ισχυρή περιβαλλοντική συνείδηση.

http://www.qualitynet.gr/

Στο... Ευρωδικαστήριο η Ελλάδα αναστενάζει!

Τις 38 έχουν φτάσει σήμερα οι περιβαλλοντικές «μαύρες τρύπες» για τις οποίες η χώρα έχει κληθεί να απολογηθεί στο Ευρωδικαστήριο. Για τις πέντε από αυτές δεν θα γλιτώσει εύκολα το πρόστιμο, αφού, παρά τις καταδικαστικές αποφάσεις, δεν έχει συμμορφωθεί.

Ενώ η ελληνική πλευρά πανηγυρίζει για την αντιμετώπιση παλαιών υποθέσεων, όπως η προστασία της καρέτα καρέτα στη Ζάκυνθο, νέες υποθέσεις έρχονται να προστεθούν στον ήδη μακρύ κατάλογο των ελληνικών εκκρεμοτήτων. Ακόμα και η υπόθεση του Κουρουπητού, που έγινε… η πιο διάσημη χωματερή της Ελλάδας μετά την επιβολή δυσθεώρητου προστίμου, δεν έχει κλείσει οριστικά.

Πιο ανησυχητικό, όμως, από τις ίδιες τις υποθέσεις είναι η εμμονή της χώρας να αρνείται ή να καθυστερεί να πάρει μέτρα για το περιβάλλον ακόμα κι όταν απειλείται από δυσθεώρητα πρόστιμα.

ΚΟΝΤΑ ΣΤΟ ΠΡΟΣΤΙΜΟ

Οι σημαντικότερες εκκρεμότητες της Ελλάδας είναι πέντε, παραβάσεις για τις οποίες η χώρα έχει ήδη καταδικαστεί αλλά δεν έχει καταφέρει να συμμορφωθεί. Μια δεύτερη καταδίκη ισοδυναμεί με πρόστιμο.

• Παράνομες χωματερές

Η Ελλάδα παραπέμφθηκε για τη λειτουργία τουλάχιστον 1.125 παράνομων χωματερών. Για το ζήτημα καταδικάστηκε στις 6 Οκτωβρίου 2006. Πέτυχε να αντιμετωπίζονται όλες οι καταγγελίες ή διαπιστωμένες παραβάσεις ως μια ενιαία υπόθεση με την υπόσχεση ότι την 1η Ιανουαρίου 2009 δεν θα υπάρχει στην ελληνική επικράτεια ανεξέλεγκτη χωματερή που να μην έχει κλείσει και αποκατασταθεί. Μολονότι η παύση λειτουργίας υλοποιείται αρκετά ικανοποιητικά, καθυστερεί η λειτουργία νέων ΧΥΤΑ. Ωστόσο, για την αποφυγή επιβολής προστίμου, χρειάζεται αυστηρή τήρηση του χρονοδιαγράμματος, κάτι που θεωρείται σχεδόν αδύνατο, με δεδομένες τις μεγάλες καθυστερήσεις.

• Συλλογή και επεξεργασία αστικών λυμάτων

Εως τις 31/12/2000, οι οικισμοί με ισοδύναμο πληθυσμό άνω των 15.000 έπρεπε να διαθέτουν δίκτυα αποχέτευσης και να υποβάλλουν τα αστικά λύματά τους σε δευτεροβάθμια επεξεργασία. Ομως, 23 οικισμοί δεν πληρούν τις προϋποθέσεις και γι' αυτό η χώρα καταδικάστηκε στις 25 Οκτωβρίου 2007. Η υπόθεση αφορά, μεταξύ άλλων, οικισμούς όπως η Αρτέμιδα, το Κορωπί, το Μαρκόπουλο, τα Μέγαρα, η Ναύπακτος, η Νέα Μάκρη, η Παροικιά Πάρου, η Ραφήνα, η Τρίπολη, ακόμα και η τουριστική ζώνη της Θεσσαλονίκης! Η Ελλάδα υποσχέθηκε ότι θα αντιμετωπίσει το θέμα με ταχείες διαδικασίες, όμως, αυτό δεν μοιάζει εύκολο: σε ορισμένες περιοχές τα έργα δεν έχουν καν εγκριθεί (κυρίως στην Ανατολική Αττική)...

• Αστικά λύματα στο Θριάσιο Πεδίο

Η Ελλάδα καταδικάστηκε (2004) για την έλλειψη συστήματος συλλογής και κατάλληλης επεξεργασίας των αστικών λυμάτων του Θριάσιου Πεδίου. Δεσμεύθηκε ότι θα λύσει το πρόβλημα με τη δημιουργία δικτύων και βιολογικού καθαρισμού, έργο που ανέλαβε η ΕΥΔΑΠ (χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης: Δεκέμβριος 2009). Τον Απρίλιο 2006, η Επιτροπή απέστειλε νέα προειδοποιητική επιστολή, διότι καθυστερεί η υλοποίηση των έργων.

• Ελλειψη μέτρων για τις ουσίες που καταστρέφουν τη στιβάδα του όζοντος

Οι ελληνικές αρχές δεν έχουν λάβει τα απαιτούμενα μέτρα για να συμμορφωθούν με μία σειρά υποχρεώσεων, όπως μέτρα προώθησης της ανακύκλωσης, της ποιοτικής αποκατάστασης και της καταστροφής των ελεγχομένων ουσιών, προληπτικά μέτρα για την αποτροπή και ελαχιστοποίηση των διαρροών ελεγχόμενων ουσιών κ.λπ. Η χώρα καταδικάστηκε στις 14 Δεκεμβρίου 2006, ενώ τον Μάρτιο 2007 η Επιτροπή απέστειλε νέα προειδοποιητική επιστολή. Οι ελληνικές αρχές ανακοίνωσαν πρόσφατα την υιοθέτηση του κατάλληλου νομοθετικού πλαισίου και η υπόθεση αναμένεται να διευθετηθεί.

• Καθορισμός Ζωνών Ειδικής Προστασίας

Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη διατήρηση των άγριων πτηνών, οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να καθορίζουν Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) για τα διάφορα είδη άγριων πτηνών. Οι ελληνικές ΖΕΠ είναι ανεπαρκείς τόσο ως προς τον αριθμό όσο και ως προς την επιφάνεια: θα έπρεπε να έχουν χαρακτηριστεί 186 ΖΕΠ και να έχουν καθοριστεί 151, ενώ η επιφάνειά τους δεν καλύπτει όλα τα είδη πτηνών. Η Ελλάδα καταδικάστηκε στις 25 Οκτωβρίου 2007. Το πρόγραμμα επανεξέτασης των ελληνικών ζωνών καθυστερεί και δεν έχει κινηθεί η διαδικασία χαρακτηρισμού νέων ΖΕΠ. Εάν δεν επιταχυνθεί, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα κινήσει νέα διαδικασία παραπομπής, με πιθανότητα επιβολής προστίμου.

ΣΕ ΑΡΧΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ

Σε πέντε υποθέσεις η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρέπεμψε την Ελλάδα στο Ευρωδικαστήριο, αλλά η διαδικασία βρίσκεται στα αρχικά στάδια.

• Ελλειψη κατάλληλου σχεδιασμού διαχείρισης επικινδύνων αποβλήτων και λειτουργία ανεξέλεγκτων χώρων διάθεσης. Τον Δεκέμβριο 2005, η Επιτροπή απέστειλε αιτιολογημένη γνώμη, αλλά τα μέτρα που πήρε η χώρα εξακολουθούν να μη συνάδουν με τις απαιτήσεις της κοινοτικής νομοθεσίας. Οι ελληνικές αρχές αποδέχονται την έλλειψη κατάλληλων εγκαταστάσεων διαχείρισης και αναγνωρίζουν την ύπαρξη 600.000 τόνων αποβλήτων σε χώρους που θεωρούνται «καταρχήν ρυπασμένοι».
• Κακή ενσωμάτωση της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών. Εστάλη τον Ιούνιο 2007 αιτιολογημένη γνώμη, η οποία δεν έχει απαντηθεί.
• Συλλογή και επεξεργασία ορυκτελαίων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσέφυγε εναντίον της Ελλάδας τον Δεκέμβριο του 2002, για την κακή εφαρμογή της σχετικής Οδηγίας. Ωστόσο, η διαδικασία προσφυγής έχει ανασταλεί, διότι έχει κατατεθεί πρόταση αναθεώρησής της.
• Κακή εφαρμογή της οδηγίας σχετικά με τη μείωση της περιεκτικότητας ορισμένων υγρών καυσίμων σε θείο. Η Ελλάδα δεν έλαβε τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλίσει ότι, εντός της επικράτειάς της, από την 1/1/2003 δεν χρησιμοποιείται βαρύ μαζούτ περιεκτικότητας σε θείο άνω του 1% κατά μάζα.
• Συλλογή και επεξεργασία αστικών λυμάτων στις ευαίσθητες περιοχές. Οι ελληνικές αρχές παρέλειψαν να χαρακτηρίσουν ευαίσθητες περιοχές 10 υδάτινες μάζες (π.χ. Αργολικός Κόλπος, Παγασητικός, λίμνη Ιωαννίνων, λίμνη Καστοριάς κ.ά.). Δεν έχουν δημιουργηθεί δίκτυα αποχέτευσης σε 13 οικισμούς, ενώ ακόμα 14 απορρίπτουν τα αστικά τους λύματα εντός ευαίσθητων περιοχών χωρίς να τα υποβάλουν σε επεξεργασία αυστηρότερη της δευτεροβάθμιας.

---

ΕΝ ΑΝΑΜΟΝΗ ΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ

Τρεις υποθέσεις έχουν φθάσει στο Ευρωδικαστήριο, χωρίς να έχει ακόμα ανακοινωθεί η καταδικαστική (ή μη) απόφαση.

• Διάθεση των αποβλήτων στο νομό Χανίων

Η απόφαση της Επιτροπής να κλείσει την υπόθεση του Κουρουπητού βασίστηκε και στην ορθή λειτουργία της προσωρινής εγκατάστασης διαχείρισης αποβλήτων στο Μεσομούρι. Ωστόσο, το Μεσομούρι δημιουργεί προβλήματα για το περιβάλλον και την υγεία, ενώ η χωματερή του Κουρουπητού δεν έχει αποκατασταθεί.

• Πλημμελής θέσπιση πλαισίου δράσης για το νερό

Η Ελλάδα, έως τις 22 Δεκεμβρίου 2004, δεν προέβη σε ανάλυση των χαρακτηριστικών της κάθε περιοχής λεκάνης απορροής ποταμού, επισκόπηση των επιπτώσεων των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στην κατάσταση των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων και οικονομική ανάλυση της χρήσης ύδατος. Επίσης, δεν υπέβαλε συνοπτικές εκθέσεις σχετικά με τις αναλύσεις που απαιτούνται.

• Ελλειψη μέτρων για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων, καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας

Η Ελλάδα παραπέμφθηκε για κακή ενσωμάτωση της σχετικής οδηγίας σύμφωνα με την οποία έπρεπε να λάβει συγκεκριμένα μέτρα για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων, καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας.

www.kathimerini.gr

10 απαντήσεις για την εκτροπή του Αχελώου

Τ. Γεωργιοπούλου, εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 24-06-2007

Ένα τεράστιο έργο που δρομολογήθηκε για να ποτιστεί ο διψασμένος, λόγω βαμβακιού και κατασπατάλησης, θεσσαλικός κάμπος

Γιατί η Θεσσαλία δεν έχει νερό; Ο άλλοτε σιτοβολώνας της χώρας, ο εύφορος θεσσαλικός κάμπος πώς έφτασε να διψά;

Η εντατική μονοκαλλιέργεια βαμβακιού, η αλόγιστη σπατάλη του νερού σε συνδυασμό με την υπερχρήση λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων, τα χρήματα των επιδοτήσεων που διοχετεύτηκαν χωρίς προγραμματισμό και ενημέρωση στη Θεσσαλία, μόλυναν τον Πηνειό, «ήπιαν» έως τον πάτο τα υπόγεια νερά, στέρεψαν τις πηγές. Ένα φαραωνικών διαστάσεων έργο, η εκτροπή του Αχελώου, έχει αποφασιστεί για να ποτιστεί ο κουρασμένος από την υπερεκμετάλλευση κάμπος, και να διαιωνιστεί ουσιαστικά η υπάρχουσα κατάσταση. Οι αγρότες δεν ξέρουν ή έστω δεν θέλουν να ξέρουν. Δεν ξέρουν ότι το νερό θα πρέπει να πληρώνεται όσο αξίζει, δεν ξέρουν ότι οι επιδοτήσεις τελειώνουν, δεν ξέρουν ότι το βαμβάκι δεν έχει μέλλον, δεν ξέρουν τι να κάνουν. Υπάρχουν όμως αυτοί που ξέρουν.

Οι επιστήμονες, οι ειδικοί, οι εμπλεκόμενοι, εκείνοι που θίγονται και αυτοί που ωφελούνται, στους οποίους απευθύνθηκε η «Κ» για να απαντήσει στις παρακάτω ερωτήσεις. Και βέβαια υπάρχουν και οι πολιτικοί που ξέρουν και μπορούν να αποφασίσουν. Είκοσι πέντε χρόνια συγκρούσεων και υποσχέσεων, τουλάχιστον 720 εκατομμύρια ευρώ, περιβαλλοντικά και κοινωνικά προβλήματα, για να εκτραπεί ο Αχελώος, το ποτάμι που κάποιοι ελπίζουν να σβήσει τη φωτιά που καίει χρόνια τώρα στο θεσσαλικό κάμπο. Αν κάθε χώρα έχει τους μύθους της, τότε σίγουρα το βαμβάκι και η έλλειψη νερού στη Θεσσαλία και η εκτροπή του Αχελώου είναι ένας ελληνικός μύθος. Μήπως ήρθε η ώρα να δούμε την πραγματικότητα; Η Θεσσαλία έχει πολύ βαμβάκι αλλά λίγο νερό. Μήπως, πριν φέρουμε πολύ νερό από μακριά, πρέπει να συζητήσουμε τι θα κάνουμε με το βαμβάκι;

1. Τι σημαίνει καλλιέργεια βαμβακιού και γιατί είναι τόσο «σημαντική» για τη Θεσσαλία; Σημαίνει χρήματα και μάλιστα εύκολα χρήματα. Το 1979 η βαμβακοκαλλιέργεια κάλυπτε 1,3 εκατ. στρέμματα στην Ελλάδα, το 1989 έφτασε τα 2,7 εκατ. στρεμ. και το 1995 εκτοξεύτηκε στα 4,4 εκατ. στρεμ. - περίπου το 50% των αρδευόμενων εκτάσεων στη χώρα και το 1/3 της γεωργικής γης. Η «ανάπτυξη» αυτή, που στηριζόταν στις κοινοτικές επιδοτήσεις, οδήγησε στη δημιουργία ενός δικτύου συμφερόντων και πολιτικών εξαρτήσεων. Η διεθνής τιμή του βαμβακιού δεν ξεπερνά τα 18-20 λεπτά (60-70 δραχμές) το κιλό και οι Έλληνες βαμβακοπαραγωγοί πολλές φορές έφτασαν να παίρνουν τα τετραπλάσια με την επιδότηση. Όταν η ποσότητα της παραγωγής ξεπέρασε τις κοινοτικές απαιτήσεις, δηλαδή το όριο παραγωγής για το οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση έδινε επιδότηση, άρχισαν τα προβλήματα και οι γνωστές σε όλους κινητοποιήσεις των βαμβακοπαραγωγών. Αν και η ελληνική παραγωγή βαμβακιού αποτελεί μόνο το 2% της παγκόσμιας, είναι φανερό ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν επιθυμεί τη συνέχισή της για διάφορους λόγους. Σύντομα, το ελληνικό βαμβάκι -όχι και πολύ καλής ποιότητας πλέον, είναι η αλήθεια- θα κληθεί να αντιμετωπίσει την αγορά χωρίς την ασπίδα της επιδότησης και τότε τίποτα δεν θα είναι το ίδιο στη Θεσσαλία.

2. Γιατί η Θεσσαλία δεν έχει νερό; Περισσότερο βαμβάκι σημαίνει περισσότερα χρήματα. Όμως για να βλαστήσει περισσότερο βαμβάκι (μια εξαιρετικά υδροβόρα καλλιέργεια), χρειάζεται περισσότερο νερό, όλο και περισσότερο νερό. Έτσι ο κάμπος έφτασε να διαθέτει 30.000 γεωτρήσεις και οι αγρότες να αντλούν νερό από τα 350 μέτρα βάθος σε σχέση με τα 35 που ήταν ο μέσος όρος το 1970. Σε κάποια σημεία, μάλιστα, φτάνει και τα 800 μέτρα σήμερα. Παράλληλα, τα υπόγεια νερά της Θεσσαλίας εμφανίζουν μεγάλες συγκεντρώσεις νιτρικών λόγω της υπερλίπανσης, ενώ το σύστημα άρδευσης κάθε άλλο παρά αποδοτικό ήταν και είναι. Εκτιμάται ότι το 40-50% του νερού με το οποίο ποτίζονται τα χωράφια χάνεται. Ακόμα και σήμερα, παρά το γεγονός ότι το νερό στη Θεσσαλία ως «είδος υπό εξαφάνιση», πρέπει (σύμφωνα με την οδηγία 2060 για το νερό) να κοστίζει ακριβά, πετιέται από τα κανόνια και χύνεται στον δρόμο ή εξατμίζεται. Σήμερα, με τις πλέον συντηρητικές εκτιμήσεις, το υδατικό έλλειμμα στη Θεσσαλία κυμαίνεται μεταξύ 1.000 και 1.500 εκατ. κυβικών μέτρων το χρόνο, σύμφωνα με στοιχεία του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

3. Η εκτροπή του Αχελώου είναι λοιπόν η λύση; Κατ' αρχάς πρέπει να αποφασιστεί αν το βαμβάκι είναι η «λύση» για την αγροτική παραγωγή του εύφορου (;) Θεσσαλικού κάμπου. Όπως όλα δείχνουν, δεν είναι, γιατί το βαμβάκι δεν μπορεί να σταθεί στην αγορά χωρίς επιδότηση. Κατά συνέπεια πρέπει να αποφασιστεί τι θα το αντικαταστήσει και πόσο νερό θα χρειαστεί. Όμως, σύμφωνα με τους επιστήμονες, ούτε το νερό του Αχελώου διαχρονικά έχει υπολογιστεί. Ακόμα χειρότερα, δεν έχει σχεδιαστεί το αρδευτικό δίκτυο που θα υποδεχθεί και θα αξιοποιήσει το νερό που θα φτάσει στη Θεσσαλία. «Το νερό θα πέσει απλά στον Πηνειό και οι αγρότες με σωλήνες θα παίρνουν νερό και θα αρδεύουν όσο θέλουν», λέει ο κ. Γιώργος Πολίτης, δικηγόρος εξειδικευμένος σε θέματα χωροταξίας και περιβάλλοντος, που ασχολείται εδώ και 20 χρόνια με την εκτροπή του Αχελώου.

4. Τι λένε εκείνοι που θα στερηθούν τον Αχελώο ή τουλάχιστον τμήμα του; Οι Αιτωλοακαρνάνες ξεσηκώθηκαν μόλις άκουσαν για το έργο. Στις κινητοποιήσεις τους, μάλιστα, οφείλεται η αλλαγή σχεδίων και η λεγόμενη στροφή προς τη μικρή εκτροπή που προβλέπει τη διοχέτευση στη Θεσσαλία ποσότητας 600 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων νερού, του μισού απ' ό,τι αρχικά είχε εξαγγελθεί. «Η Θεσσαλία να διαχειρίζεται τα δικά της και να μη ζητά να σπαταλήσει και όσα δεν της ανήκουν», λένε χαρακτηριστικά. «Συνασπισμός Φορέων της Αιτωλοακαρνανίας» που αντιτίθεται στο έργο ανέθεσε την εκπόνηση ολοκληρωμένης μελέτης για την αξιολόγηση των επιπτώσεων της εκτροπής του Αχελώου. Η μελέτη ολοκληρώθηκε το 2004 με τη συμμετοχή 18 επιστημόνων. Πραγματοποιήθηκε από το γραφείο «ENVIPLAN - Γ. Θ. Τσεκούρας & Συνεργάτες», με το οποίο συνεργάστηκε ομάδα επιστημόνων του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών με επικεφαλής τον Αν. Καθ. Λεωνίδα Λουλούδη και το Γραφείο Οικονομικών Μελετών «ECOPLAN», που εκτός από το περιβαλλοντικό μετρά και το κοινωνικό κόστος του έργου. Για ακόμα μια φορά ένας νομός φτωχός, η Αιτωλοκαρνανία (έχει ένα από τα χαμηλότερα κατά κεφαλήν ΑΕΠ στη χώρα), θα πρέπει να θυσιαστεί για έναν πλούσιο νομό. Ακόμα περισσότερο, τεράστιοι εθνικοί πόροι (η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν δέχεται να χρηματοδοτήσει το έργο), δεσμεύονται για χάρη μιας και μόνης περιφέρειας.

5. Πόσο «κοστίζει» το έργο περιβαλλοντικά; Σύμφωνα με την ίδια μελέτη, το περιβαλλοντικό κόστος για την Αιτωλοακαρνανία και τις λιμνοθάλασσες Αιτωλικού και Μεσολογγίου θα είναι μεγάλο. Ασφαλώς η μείωση της παροχής του νερού ενός ποταμού δεν μπορεί παρά να έχει αρνητική επίδραση σε όλες τις περιοχές από τις οποίες περνά. Στις εκβολές του Αχελώου ήδη μπαίνει αλμυρό νερό που φτάνει πολλά χιλιόμετρα μέσα στο ποτάμι. Το φαινόμενο αυτό ασφαλώς θα ενταθεί και αυτό θα δημιουργήσει προβλήματα στην άρδευση αλλά και όλο το οικοσύστημα της περιοχής. Οι υγρότοποι της Αιτωλοκαρνανίας σαφώς θα επηρεαστούν, με αποτέλεσμα τη μετανάστευση ή και εξαφάνιση ειδών. Το μικροκλίμα της περιοχής των έργων θα αλλάξει και το τοπίο θα υποστεί ισχυρή αλλοίωση. Ακόμα και οι πηγές του Αχελώου εκτιμάται ότι θα δίνουν λιγότερο νερό. Το νερό του Αχελώου, μέσα από μια παράξενη αντίληψη για την προστασία του περιβάλλοντος, θα χρησιμοποιηθεί για να θεραπευτεί ο Πηνειός, ένα από τα περισσότερο ρυπασμένα ποτάμια της Ευρώπης, εφόσον δέχεται τις απορροές από τις καλλιέργειες (λιπάσματα και φυτοφάρμακα) αλλά και τα απόβλητα τυροκομείων και άλλων βιομηχανικών μονάδων.

6. Πόσο κοστίζει η εκτροπή σε χρήμα; Ακριβώς κανείς δεν γνωρίζει, γιατί μέσα στα 24 χρόνια που έχουν περάσει από τον αρχικό σχεδιασμό του έργου πολλά έχουν αλλάξει και κυρίως το κόστος του. Άλλωστε η πολεμική που έχει δεχθεί το έργο της εκτροπής οδήγησε συχνά στο να γίνονται κινήσεις, αν όχι εν κρυπτώ, σίγουρα με μειωμένη δημοσιότητα. Σύμφωνα με τις πλέον πρόσφατες ανακοινώσεις του ΥΠΕΧΩΔΕ, συνολικά το έργο έχει στοιχίσει περισσότερο από 500 εκατομμύρια ευρώ -το φράγμα της Μεσοχώρας, το φράγμα της Συκιάς και μέρος της σήραγγας, περίπου 12 χλμ. σε σύνολο 17,5- και έχουν προϋπολογιστεί άλλα 220 εκατ. ευρώ για την ολοκλήρωσή του. Βέβαια, σε αυτό το κόστος δεν υπολογίζεται η δαπάνη για το αρδευτικό έργο που πρέπει να γίνει ώστε να υποδεχθεί το νερό του Αχελώου, και το οποίο εκτιμάται ότι θα είναι ανάλογο αυτού της εκτροπής.

7. Η ΔΕΗ συμφωνεί ή διαφωνεί με το έργο; Με όρους καθαρά οικονομικοτεχνικούς η ΔΕΗ θα έπρεπε να διαφωνεί με το έργο, και αυτή ήταν η αρχική της θέση. Καθώς όμως δεν είναι ιδιωτική εταιρεία αλλά είναι προσδεδεμένη στο άρμα του κράτους, σιγά σιγά άλλαξε άποψη. Η αρχική διαφωνία βασιζόταν στο γεγονός ότι θα μειωνόταν η ενεργειακή απόδοση των υδροηλεκτρικών φραγμάτων που υπάρχουν στον Αχελώο (Καστράκι, Στράτος και Νεοχώρι) λόγω της εκτροπής. Όμως οι υδροηλεκτρικοί σταθμοί Μεσοχώρας και Συκιάς θα «αποζημίωναν» την εταιρεία που τελικά δέχθηκε να στηρίξει το έργο. Υπολογίζεται ότι η συνολική παραγωγή ρεύματος από τον Αχελώο θα είναι κατά 4% λιγότερη. Όμως έτσι και αλλιώς τα δεδομένα δεν λένε ψέματα. Στη Μεσοχώρα η ΔΕΗ έχει επενδύσει κεφάλαιο ύψους 400 εκατ. ευρώ. Ένα «εργοστάσιο φάντασμα» που θα μπορούσε να λειτουργεί από το 2001 στέκεται στην περιοχή και περιμένει το νερό του Αχελώου χάνοντας 25.000.000 ευρώ τον χρόνο... Υπολογίζεται ότι θα λειτουργήσει το 2009. Αξίζει να σημειωθεί ότι το συγκεκριμένο έργο θα μπορούσε να λειτουργήσει ανεξάρτητα από την εκτροπή.

8. Οι κάτοικοι της Μεσοχώρας, του χωριού που θα βυθιστεί στα νερά της εκτροπής, τι θα κάνουν; Δεν ξέρουν. Τους είπαν να μείνουν στο «υπόλοιπο» χωριό, αυτό που θα μείνει στην επιφάνεια, τους είπαν να φύγουν, τους είπαν ότι θα τους αποζημιώσουν, αλλά δεν ξέρουν με πόσα. Χρόνια τώρα περιμένουν. Η Μεσοχώρα είναι το κεφαλοχώρι της περιοχής, κτισμένη στις όχθες του ποταμού Αχελώου, που θα την πνίξει όταν ολοκληρωθεί η εκτροπή. Έχει Ταχυδρομείο, Αγροτική Τράπεζα και μετρά περίπου 200 μόνιμους κατοίκους τον χειμώνα, ένα ζωντανό ορεινό χωριό που ζει τη μοίρα ενός τόπου που δεν ξέρει αν αύριο θα σβηστεί από τον χάρτη. Να φτιάξεις την πλατεία ή δεν αξίζει τον κόπο; Το καλοκαίρι οι Μεσοχωρίτες γίνονται περισσότεροι γιατί έρχονται και οι κτηνοτρόφοι. Ο κ. Γιώργος Χονδρός, που έχει αναλάβει εδώ και είκοσι χρόνια το δύσκολο έργο της εκπροσώπησης των κατοίκων του χωριού που βρίσκεται «ανάμεσα», όπως λέει και το όνομά του, σημειώνει ότι υπάρχουν κάποιοι, «κυρίως αυτοί που λείπουν και έχουν κληρονομήσει κάποια στρέμματα», που προτιμούν την αποζημίωση. Οι άλλοι θέλουν να μείνουν στον τόπο τους. «Εμείς πιστεύουμε ότι θα νικήσουμε», λέει και «ας είμαστε τόσο μικροί. Έχουμε γίνει πολύ δύσκολος αντίπαλος για τη ΔΕΗ».

9. Γιατί οι πολιτικοί επιμένουν να γίνει; Και μόνο το γεγονός ότι η απόφαση για την εκτροπή του Αχελώου ανακοινώθηκε από τον Ανδρέα Παπανδρέου στην επέτειο του Κιλελέρ το 1983, δείχνει την πολιτική σημασία που του αποδίδεται. Στη Θεσσαλία, εδώ και δύο δεκαετίες η φήμη για το έργο έχει αποκτήσει μυθικές διαστάσεις και προβάλλεται ως λύση όλων των προβλημάτων. Οι πολιτικοί της εκάστοτε κυβέρνησης, ειδικά όταν επισκέπτονται τη Θεσσαλία, φροντίζουν πάντα να πουν κάτι υπέρ της εκτροπής. Τελευταίος υπέρμαχός της, ο νυν υπουργός ΠΕΧΩΔΕ κ. Γιώργος Σουφλιάς φαίνεται ότι έχει βάλει στοίχημα να ολοκληρωθούν τα έργα. Όπως είναι λογικό πάντως, έπειτα από τόσα χρόνια υποσχέσεων ο πολιτικός που θα τολμήσει να μιλήσει για εξοικονόμηση νερού και καλύτερες πρακτικές αξιοποίησης του νερού στη θέση του έργου του Αχελώου, θα χρειαστεί κάτι παραπάνω από πολιτικό θάρρος.

10. Αφού το ΣτΕ έχει σταματήσει πολλές φορές το έργο, πώς τελικά συνεχίζεται; Ακριβώς επειδή οι πολιτικοί το θέλουν, βρίσκουν τρόπους να το προχωρήσουν ή έστω να δείξουν ότι το προχωρούν. Έξι φορές το έργο έχει συζητηθεί στα δικαστήρια και τέσσερις έχει μπλοκαριστεί από το ΣτΕ. Όμως κάθε φορά υπάρχει ένα παράθυρο που μένει ανοιχτό. Μόλις πρόσφατα, το καλοκαίρι του 2006, ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ κ. Γιώργος Σουφλιάς, για να παρακάμψει τον σκόπελο του ΣτΕ, πέρασε δύο τροπολογίες που αφορούσαν την έγκριση περιβαλλοντικών όρων για το φράγμα της Συκιάς σε νόμο που αφορούσε το κτηματολόγιο. Έτσι κατοχυρώθηκε εκ νέου η δημοπρασία που είχε πραγματοποιηθεί και προχωρούν τα έργα στη Συκιά. Εκτιμάται πάντως ότι θα ολοκληρωθεί σε διάστημα 6-7 χρόνων